Özgürlüğün Yükselişi: Madiba

Nelson Rolihlahla Mandela, Güney Afrika’nın Atatürk’ü. Kendisine, ‘Ulusun Babası’ diyorlar.

Bantu dillerine ait olan Kosa (Xhosa) dilini konuşan Tembu (Thembu) kabilesinde, kabile şefinin oğlu olarak doğdu. Kabilesindeki büyüklerin kendisine taktıkları Madiba lakabıyla tanınmıştır. Son iki yüzyılda devrim yapmış ve yeni bir bakış açısı getirmiş liderlere baktığımızda ortak noktalarından birisi de hukuk eğitimi almış olmalarıdır. Madiba’nın özgürlüğe, eşit haklar altında adil yaşamaya duyduğu güçlü istek onun mücadelesinde ilham kaynağı oldu. Öncelikle Güney Afrika’dan bilgi vereyim.

Güney Afrika Birliği

Güney Afrika’da, Johannesburg yakınlarında Witwateerstrand’da 1886’da altın madeninin bulunmasını izleyen on yıl içinde Johannessburg’un büyük bir kente dönüşmesini aynı zamanda siyasi kamplaşmalar ve bölünme dönemini başlattı.    1900’den itibaren Johannesburg siyahlarla beyazların bir arada yaşadığı en büyük kent durumuna gelmişti. Zaman içerisinde bölgeler arası anlaşmazlıklar bitmiş ve Güney Afrika Birliği kurulmuştu. Daha sonra beyaz azınlık kendine ayrıcalıklar vermeye ve siyahları köleleştirme hareklerine giriştiler bunun en önemli kanıtı 1911’de çıkarılan yasa, nitelik gerektiren pozisyonların beyazlara verilmesini öngörmekteydi, 1913’de siyahların yaşam alanları kırsal alanlara doğru kaydırıldı ve siyahlar beyazların çiftiklerinde ücretli olarak çalışmaya zorlandı.

Bu baskılardan ötürü 1912’de Güney Afrika Yerli Kongresi(daha sonra ANC-African National Congress) kuruldu ve siyahlar arasında örgütlenme başladı. Bu örgütlenme ileriki yıllarda gerilla savaşının olacağının bir habercisiydi ama siyahlar ilk çareyi ulusal ve uluslararası hukuk ile çözmek taraftarıydı.

Birliğin 1930’larda başlayan bu ırkçı hareketler ‘aparthied’(azınlığın hakimiyeti)ın giderek yerleşik bir sistem olmasındaki güçlü nedenlerden biri oldu. 1946’ya gelindiğinde kentlerde beyazlardan daha çok siyahların yaşadığı kaydedilmektedir. Bu durum beyazları korkutmaktaydı. 1948’de yapılan seçimde ırkçılığa destek veren Milliyetçi Parti kazandı. Milliyetçi Parti başa gelir gelmez siyahlara siyasal, ekonomik ve sosyal yaşamlarının her alanında baskı ve yasaklar getirdi. Siyah-beyaz karma evlilik yasakladı ve siyahlar kentlerde ırk grubu belli bölgelerde yaşamaya zorlandılar. Siyahlara beyazlardan farklı bir eğitim verilmesi yasalaştı. 1953’te kamusal alanların kullanımında kısıtlamaları getirildi. 1994 yılına kadar 3.5 milyon siyah yaşadıkları ev ve çevrelerinden koparılarak ekonomik ve sosyal altyapıların olmadığı yoksul bölgelerde yaşamaya zorlandı.

Siyahların ‘Apartheid’ Mücadelesi 

1940’larda ANC ve GA Komünist Parti daha çok hukuk yollarıyla hak arama çabası  görülürken 1950’lerde ırkçı rejime karşı şiddet içermeyen protesto ve eylemler görülmeye başlandı. 1944 yılında Afrika Ulusal Kongresi Gençlik Örgütü kurularak Anton Lembede, Nelson Mandela, Oliver Tambo ve Walter Sisulu gibi liderlerin öncülüğünde, kitle protesto ve boykoları, pasif direniş içeren bir militan eylem programı geliştirdiler.

Madiba ANC’nin 1952’deki Başkaldırı Mücadelesi’nde göze çarptı ve Halk Kongresinde buna bağlı olarak Transvaal ANC koluna başkan olarak seçildi. Anti Apartheid bir aktivist olan Madiba yaptığı hükümet karşıtı liderliklerden ötürü 1962 yılında terorist olarak tutuklanarak müebbet hapis cezasıyla Robben Adasındaki sadece uyku matının bulunduğu hücreye hapsedildi. Adadaki zamanını güneşin altında büyük beyaz çakıl taşlarını kırarak geçiriyordu. Güneş ışığından ötürü kalıcı olarak görme yetisini kısmen kaybetti. Mandela, Sisulu, Govan Mbeki ve Raymond Mhlaba adadaki mahkumların temsilcisi seçildiler. Adada zor şartlar altında yaşıyorlardı. Mektup yazmalarına ve ziyaretçi kabulüne altı ayda bir izin veriliyordu.

Robben Island

Robben Island

1967’den 1982’e kadar Mandela çok sayıda resmi ziyaretçi ile görüştü ve hapishanedeki koşulları iyileşti ve çok sayıda ziyaretçi kabulüne ve mektup yazmasına izin veriliyordu. Bu sırada kendi otobiyografisini yazmaya başladı. 1981’de hâlâ ABD ve Birl. Kral. tarafından komunist terorist olarak görülüyordu.

1982 yılında Mandela Pollsmoor hapishanesine transfer oldu. Ancak ülkede 1980’lerde artan şiddet olayları(ANC gerilla savaşı başlattı) çok uluslu şirketlerin ulusa yatırımları durdurmasına ve teker teker ülkeyi terk etmeye başlamasına sebep vermesi ve Dünya üzerinde Mandela’ya verilen desteğin artması Mandelanın serbest kalacağının habercisiydi.

1988’de verem hastalığına yakalanan Madiba’yı Victor Verster Hapishanesine taşıdılar ve orada ev konforunda özel aşçısıyla iki yıl daha yaşadı. Bu sürede anti-apartheid kampanyalar ve gizli toplantılar düzenleyerek ANC ile iletişimde kalıyordu. 1989 yılınca devletin başına Frederik Willem de Klerk geçmesiyle Mandela’nın serbest kalması(1992) ve devamında De Klerk’in izlediği politikalar apartheid(aparthayd)’in sona ermesinde büyük önem taşıdı. Bu rolünden ötürü 1993’te Nelson Mandela ve Frederik Willem de Klerk Nobel Barış Ödülünü aldılar. Madiba, 1994’te ANC’nin büyük çoğunlukta kazandığı seçimle Devlet Başkanı oldu. Yeni bir anayasa oluşturdu ve ülkenin eşit haklar, anti-aparthayd, anti-sömürgeci ve özgür bir toplumsal yapı kazanması için reformlar yaptı. İkinci bir seçime katılmayı reddetti ve ulusal lider olarak kendini hayır işlerine adadı.

Madiba-0_2

  • 1962’de Lenin Barış Ödülü
  • 1979’da Nehru Ödülü
  • 1981’de Bruno Kreisky İnsan Hakları Ödülü
  • 1983 ‘te UNESKO’nun Simon Bolivar Ödülü
  • 1992 yılında Atatürk Uluslararası Barış Ödülü

Mandela başkanlık koltuğundan indikten sonra dünyayı dolaşmaya, liderlerle buluşmaya devam etti, konferanslara katıldı, ödüller aldı.

Mandela 2008 yılında ABD’nin terörist listesinden çıkarıldı.

Hollywood’un ünlü aktörlerinden Will Smith, 2008 yılında Mandela’nın 90’ıncı doğum günü şerefine bir kutlama düzenledi. Londra’da Hyde Park’ta yapılan bu kutlamaya 50 bin kişi katıldı. Mandela’nın HIV/AIDS’le mücadele için kurduğu hayır kurumuna destek için düzenlenen kutlamaya Mandela’nın hapishane numarası olan “46664” adı verildi.

Diğer yandan Mandela’nın doğum günü olan 18 Temmuz tarihi, 2009 yılında Birleşmiş Milletler tarafından “Mandela Günü” ilan edildi.

2009 yılının son günlerinde ABD’de vizyona giren, Clint Eastwood’un yönettiği Invictus filminde Mandela’yı Morgan Freeman canlandırdı. Film Mandela’nın 1995 yılında Dünya Rugby Şampiyonası kupasını ülkesine getirişinin hikâyesini anlatıyordu.

Güney Afrika’nın 2010 Dünya Futbol Şampiyonası’na ev sahipliği yapmasında da önemli yeri olan Mandela şampiyonanın kapanış seremonisine katıldı.

Mandela’nın yüzünün üzerinde bulunduğu banknotlar ilk kez 2012’nin Kasım ayında basıldı.

İnsan hakları, eşitlik ve özgürlük O’nun uğruna savaştığı en önemli değerleri olmuştur bunca yıldır. Kendisini sosyalist-demokrat olarak tanımlamakta ve kapitalizme karşı çıkmaktadır ve Marksizimden etkilenmiştir. Komunist değildir; fakat zamanında komunist partisinde aktif olmuştur.

madiba-1

Ünlü Sözleri:

  • Hiç kimse, doğuştan, başka bir insanın ten rengi, geçmişi ya da dini yüzünden ondan nefret etmez.
  • İnsanların nefreti öğrenmesi gerekir. Ve eğer, onlara nefret öğretiliyorsa, sevgi de öğretilebilir. Çünkü sevgi insan kalbine aksine kıyasla çok daha doğal gelir.
  • Hayatta önemi olan sadece yaşamış olmak değildir. Başkalarının hayatlarında yarattığımız fark yaşadığımız hayatın kıymetini gösterir.
  • Eğitim, dünyayı değiştirmek için kullanabileceğiniz en güçlü silahtır.
  • Özgür olmak, birinin sadece zincirlerini kırması değildir ancak başkalarının özgürlüğünü artırmak ve başkalarının özgürlüğüne saygı duyacak şekilde yaşamaktır.
  • Hayattaki en büyük zafer hiçbir zaman düşmemekte değil, her düştüğünde ayağa kalkmakta yatar.
  • Ben acı çekmedim. Günü yaşamanın önemini ve yarını çok düşünmemek gerektiğini öğrendim.

Yazdığı Kitaplardan birkaçı:

  • Özgür Bir Güney Afrika
  • Kendimle Konuşmalar
  • Long Walk to Freedom – Otobiyografi (Vol.1 ve Vol.2 diye ayrı iki kitap da vardır.)
  • Madiba Büyüsü
  • On His Own Words

Rest in peace Tata Madiba…

Like

Burak İnce

Bir İstanbul Aşığı, Çokça Gözlemci, Aceleci, Analizci ve Girişken; Aşırı Meraklı, Tutarlı Yenilikçi ve Gezgin

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir